Lăng phun chữa cháy đa tác dụng và cách chọn kiểu phun

Trong tủ chữa cháy vách tường, lăng phun là bộ phận cuối cùng quyết định nước đi đâu và đi như thế nào. Lăng thẳng truyền thống chỉ cho một tia nước đặc. Lăng phun đa tác dụng cho phép người dùng xoay để chuyển giữa tia đặc bắn xa, tia xòe làm mát và khóa nước ngay tại đầu lăng. Bài viết giải thích cấu tạo, các kiểu phun của lăng phun đa tác dụng, khi nào nên dùng kiểu nào, cách chọn theo đầu nối và áp lực, cùng những lưu ý an toàn khi sử dụng.

Lăng phun đa tác dụng là gì?

Lăng phun đa tác dụng (còn gọi là lăng chỉnh dòng, lăng gom xòe) là lăng chữa cháy có cơ cấu điều chỉnh ở đầu phun. Bằng cách xoay đầu lăng hoặc gạt tay van, người sử dụng thay đổi được hình dạng dòng nước:

• Tia đặc (tia thẳng): dòng nước gom lại, bắn xa và có lực xuyên, dùng để tiếp cận đám cháy từ khoảng cách an toàn.
• Tia xòe, tia sương: nước tạo thành màn hình nón, phủ rộng, hấp thụ nhiệt tốt, dùng để làm mát và tạo màn che bảo vệ người chữa cháy.
• Khóa nước: đóng dòng nước ngay tại đầu lăng mà không cần chạy về van góc.

So với lăng thẳng, lăng phun đa tác dụng linh hoạt hơn, giúp người dùng phản ứng theo diễn biến đám cháy. Muốn ôn lại các loại lăng nói chung, xem bài lăng phun chữa cháy: phân loại và thông số kỹ thuật.

Cấu tạo của lăng phun đa tác dụng

Một lăng phun đa tác dụng thông dụng gồm các bộ phận chính:

1. Khớp nối: đầu ngàm nối nhanh với cuộn vòi, cỡ D50 hoặc D65 tùy hệ thống.
2. Thân lăng: làm bằng hợp kim nhôm, đồng hoặc nhựa kỹ thuật, có tay cầm hoặc vỏ bọc chống trơn.
3. Cơ cấu điều chỉnh: vòng xoay đầu lăng hoặc tay gạt, thay đổi hình dạng dòng nước.
4. Van đóng mở: cho phép khóa nước tại lăng; có model dùng van bi, có model dùng cơ cấu xoay.
5. Đầu phun: miệng lăng có răng hoặc cánh tạo xòe khi chuyển sang chế độ phun sương.

Vật liệu ảnh hưởng đến độ bền và trọng lượng của lăng phun đa tác dụng. Lăng đồng bền, chịu va đập tốt nhưng nặng; lăng hợp kim nhôm nhẹ, phổ biến trong tủ vách tường; lăng nhựa kỹ thuật nhẹ nhất, phù hợp cuộn vòi rulo cỡ nhỏ.

So sánh lăng phun đa tác dụng và lăng thẳng

Tiêu chí	Lăng thẳng	Lăng phun đa tác dụng
Kiểu phun	Chỉ tia đặc	Tia đặc, tia xòe, khóa nước
Khóa nước tại lăng	Không	Có
Làm mát, che chắn	Hạn chế	Tốt nhờ tia xòe
Thao tác	Đơn giản	Cần hướng dẫn trước
Chi phí	Thấp	Cao hơn
Phù hợp	Tủ vách tường cơ bản	Nhà xưởng, kho, tòa nhà có đội PCCC cơ sở

Lăng thẳng vẫn đáp ứng nhu cầu cơ bản. Lăng phun đa tác dụng phát huy giá trị ở nơi có lực lượng PCCC cơ sở được huấn luyện, cần linh hoạt khi xử lý đám cháy.

Khi nào dùng tia đặc, khi nào dùng tia xòe?

Hiểu đúng từng kiểu phun giúp sử dụng lăng phun đa tác dụng hiệu quả và an toàn:

Dùng tia đặc khi

• Cần tiếp cận đám cháy chất rắn (gỗ, giấy, vải, hàng hóa) từ khoảng cách xa.
• Cần nước đi sâu vào đống vật liệu đang cháy âm ỉ.
• Gió mạnh, tia xòe bị thổi bạt.

Dùng tia xòe khi

• Cần làm mát khu vực xung quanh, bảo vệ vật liệu chưa cháy.
• Cần tạo màn nước che chắn nhiệt cho người tiến lại gần.
• Đám cháy nhỏ ở cự ly gần, cần phủ rộng bề mặt.

Lưu ý an toàn

• Không phun nước vào thiết bị điện đang có điện. Phải cắt điện trước, hoặc dùng bình chữa cháy CO2, bột phù hợp.
• Thận trọng với đám cháy chất lỏng dễ cháy và dầu mỡ. Tia đặc có thể làm văng chất lỏng đang cháy, lan rộng đám cháy. Với loại đám cháy này cần phương tiện chuyên dụng như bọt, bột. Xem thêm bài phân loại đám cháy.
• Giữ chắc lăng khi mở nước. Phản lực của dòng nước có thể làm lăng giật mạnh; nên có hai người khi dùng lăng D65.

Cách chọn lăng phun đa tác dụng

Khi chọn lăng phun đa tác dụng cho công trình, cần kiểm tra các yếu tố sau:

1. Cỡ đầu nối: D50 hay D65, khớp với cuộn vòi và van góc hiện có. Lăng sai cỡ không lắp được hoặc phải dùng đầu chuyển, tăng nguy cơ rò rỉ.
2. Kiểu ngàm: cùng kiểu ngàm nối nhanh với vòi đang dùng trong công trình.
3. Áp lực làm việc: lăng phải chịu được áp lực tối đa của hệ thống tại họng nước, theo thông số nhà sản xuất.
4. Lưu lượng: phụ thuộc đường kính miệng lăng và áp lực. Lăng phải cho lưu lượng phù hợp với thiết kế của hệ thống họng nước.
5. Vật liệu và trọng lượng: chọn loại người sử dụng thực tế cầm được lâu, nhất là khi đội PCCC cơ sở có nhiều nhân viên nữ.
6. Tài liệu và kiểm định: lăng có xuất xứ rõ ràng, có tem kiểm định theo quy định.

Tiêu chí	Gợi ý cho tòa nhà văn phòng	Gợi ý cho nhà xưởng, kho
Cỡ đầu nối	Thường D50	D50 hoặc D65 theo thiết kế
Vật liệu	Hợp kim nhôm, nhẹ	Đồng hoặc hợp kim bền va đập
Kiểu phun	Đa tác dụng cơ bản	Đa tác dụng có khóa nước chắc chắn
Huấn luyện	Hướng dẫn nhân viên tòa nhà	Huấn luyện đội PCCC cơ sở định kỳ

Lưu lượng, áp lực và tầm phun của lăng phun đa tác dụng

Ba thông số kỹ thuật thường được hỏi nhiều nhất khi chọn lăng phun đa tác dụng là lưu lượng, áp lực và tầm phun. Chúng liên quan chặt chẽ với nhau:

• Áp lực tại lăng tăng thì lưu lượng và tầm phun tăng, nhưng phản lực lên tay người cầm cũng tăng theo.
• Đường kính miệng lăng lớn hơn cho lưu lượng lớn hơn ở cùng áp lực, đồng thời tiêu thụ nước nhanh hơn.
• Tia xòe có tầm phun ngắn hơn tia đặc nhưng phủ diện tích rộng hơn.

Lưu lượng yêu cầu cho mỗi họng nước được xác định trong hồ sơ thiết kế theo quy chuẩn và tiêu chuẩn hiện hành, ví dụ TCVN 3890:2023 về trang bị, bố trí phương tiện PCCC. Vì vậy, không nên chọn lăng phun đa tác dụng chỉ vì “phun xa hơn”; lăng phải phù hợp với lưu lượng và áp lực mà hệ thống bơm và đường ống được thiết kế để cung cấp.

Nếu áp lực tại họng nước quá cao, người cầm lăng khó kiểm soát và có thể nguy hiểm. Trường hợp này cần kiểm tra van giảm áp hoặc điều chỉnh hệ thống theo thiết kế, không xử lý bằng cách mở van góc một nửa.

Huấn luyện sử dụng lăng phun đa tác dụng

Lợi thế của lăng phun đa tác dụng chỉ phát huy khi người sử dụng đã được hướng dẫn. Trong buổi huấn luyện PCCC cơ sở, nên có phần thực hành riêng cho lăng:

1. Nhận biết các vị trí điều chỉnh: tia đặc, tia xòe, khóa nước, kèm ký hiệu trên thân lăng.
2. Tư thế cầm lăng: hai tay giữ chắc, chân trụ vững, người thứ hai giữ vòi phía sau khi dùng lăng cỡ lớn.
3. Mở nước đúng trình tự: kéo vòi ra hết, nối lăng, mở van góc từ từ, sau đó mới mở khóa tại lăng.
4. Chuyển kiểu phun khi đang có nước: thực hành xoay từ tia đặc sang tia xòe và ngược lại.
5. Khóa nước và thu hồi: khóa tại lăng, đóng van góc, xả nước, cuộn vòi và đặt lại vào tủ.

Thực hành vài lần giúp người dùng quen phản lực của dòng nước và không lúng túng khi có sự cố thật. Lịch diễn tập có thể tham khảo trong bài diễn tập PCCC tại cơ sở.

Bảo quản và kiểm tra lăng phun đa tác dụng

Lăng phun đa tác dụng có nhiều chi tiết chuyển động hơn lăng thẳng, nên cần được kiểm tra kỹ:

• Xoay thử cơ cấu điều chỉnh định kỳ, bảo đảm không kẹt, không quá lỏng.
• Kiểm tra gioăng đầu ngàm, thay khi chai cứng hoặc nứt để tránh rò rỉ.
• Vệ sinh miệng lăng, loại bỏ cặn, rác, côn trùng làm tổ.
• Để lăng đúng vị trí trong tủ, đã nối sẵn với cuộn vòi nếu thiết kế yêu cầu.
• Thử phun trong các đợt diễn tập hoặc bảo trì, quan sát hình dạng tia nước ở từng chế độ.

Khi phát hiện lăng phun đa tác dụng bị kẹt cơ cấu, nứt thân hoặc rò nước, nên thay mới thay vì sửa tạm.

Câu hỏi thường gặp về lăng phun đa tác dụng

Lăng phun đa tác dụng có lắp vào tủ vách tường cũ được không?

Được, nếu cùng cỡ đầu nối và kiểu ngàm với cuộn vòi hiện có. Cần kiểm tra trước khi mua để tránh phải dùng đầu chuyển.

Lăng phun đa tác dụng có dập được đám cháy điện không?

Không nên dùng nước cho thiết bị điện đang có điện. Phải cắt điện trước hoặc dùng bình chữa cháy phù hợp như CO2.

Nên chọn lăng phun đa tác dụng D50 hay D65?

Theo cỡ của hệ thống họng nước và cuộn vòi tại công trình. Không tự đổi cỡ so với thiết kế.

Vì sao lăng phun đa tác dụng mới mua bị rò nước ở đầu nối?

Thường do gioăng đầu ngàm không khớp kiểu ngàm của cuộn vòi, gioăng bị lệch khi lắp hoặc ngàm chưa xoay hết hành trình. Kiểm tra lại kiểu ngàm, lắp lại gioăng và vặn chặt. Nếu vẫn rò, cần đổi đúng loại lăng phun đa tác dụng tương thích.

Lăng phun đa tác dụng có dùng cho cuộn vòi rulo không?

Cuộn vòi rulo cỡ nhỏ thường dùng lăng riêng, nhẹ hơn và có van khóa tích hợp. Không lắp lăng phun đa tác dụng cỡ D50, D65 vào vòi rulo nếu không cùng đầu nối.

Lăng phun đa tác dụng có cần kiểm định không?

Lăng là phương tiện chữa cháy, cần có nguồn gốc rõ ràng và kiểm định theo quy định hiện hành trước khi đưa vào sử dụng.

Mua lăng phun và phụ kiện họng nước tại baochay.vn

baochay.vn cung cấp nhiều loại lăng phun cho tủ vách tường, ví dụ lăng phun Tomoken D50, lăng phun đồng, lăng cho cuộn vòi rulo, cùng cuộn vòi và van góc trong danh mục cuộn vòi, van góc, lăng phun. Kỹ thuật viên có thể kiểm tra cỡ đầu nối, kiểu ngàm hiện có và tư vấn lăng phun đa tác dụng phù hợp. Xem thêm về họng nước chữa cháy vách tường để hiểu toàn bộ cụm thiết bị.

Tóm lại, lăng phun đa tác dụng giúp người chữa cháy chủ động chuyển giữa tia đặc, tia xòe và khóa nước, phù hợp nhà xưởng, kho và tòa nhà có đội PCCC cơ sở. Chọn đúng cỡ đầu nối, áp lực và vật liệu, kết hợp huấn luyện sử dụng định kỳ. Cần tư vấn, gọi hotline 0979 114 114.