Cách sử dụng bình chữa cháy đúng kỹ thuật — Quy tắc PASS

Biết cách sử dụng bình chữa cháy đúng kỹ thuật là kỹ năng quan trọng mà bất kỳ ai trong tòa nhà cũng nên nắm — không chỉ riêng đội PCCC cơ sở. Đám cháy nhỏ có thể dập tắt trong 15–30 giây nếu can thiệp đúng lúc, đúng cách. Nhưng nếu dùng sai, bình chữa cháy không những không dập được lửa mà còn khiến người dùng mất thêm thời gian quý báu.

Thực tế cho thấy nhiều người biết bình chữa cháy ở đâu nhưng không biết cách sử dụng bình chữa cháy. Phần lớn lỗi sai xảy ra khi hoảng loạn: quên tháo chốt, phun sai hướng, đứng quá xa hoặc chọn nhầm loại bình cho đám cháy điện.

Bài viết này hướng dẫn cách sử dụng bình chữa cháy theo quy tắc PASS — 4 bước đơn giản, dễ nhớ — áp dụng cho cả bình bột ABC, bình CO2 và bình gốc nước, kèm những lưu ý an toàn quan trọng.

Trước khi dùng bình: đánh giá tình huống

Không phải đám cháy nào cũng nên dập bằng bình chữa cháy xách tay. Trước khi lấy bình, hãy đánh giá nhanh:

• Đám cháy còn nhỏ — không lớn hơn một chiếc ghế, không lan ra đồ vật xung quanh
• Bạn có đường thoát sau lưng — không bao giờ để đám cháy chặn đường ra của bạn
• Khói không quá dày — nếu phải nhắm mắt hoặc cúi người mới thở được, hãy sơ tán ngay
• Đúng loại bình cho loại cháy — xem loại đám cháy và loại bình trước khi hành động

Nếu bất kỳ điều kiện cách sử dụng bình chữa cháy nào trên không đáp ứng: sơ tán ngay, gọi 114, không cố chữa cháy.

Quy tắc PASS — 4 bước – cách sử dụng bình chữa cháy

Quy tắc PASS là phương pháp chuẩn quốc tế để sử dụng bình chữa cháy xách tay, được áp dụng trong huấn luyện PCCC tại Việt Nam và toàn thế giới.

P — Pull (Rút chốt an toàn)

Rút chốt an toàn (pin kim loại) khỏi tay cầm bình bằng cách kéo thẳng ra. Đây là bước đầu tiên và bắt buộc — nếu chốt còn nguyên, bóp cò không có tác dụng. Sau khi rút chốt, bình đã sẵn sàng hoạt động.

A — Aim (Hướng vòi vào chân ngọn lửa) – Cách sử dụng bình chữa cháy

Hướng đầu vòi phun thẳng vào chân ngọn lửa — phần tiếp xúc giữa nhiên liệu và ngọn lửa, không phải vào phần lửa đang cháy phía trên. Phun vào phần trên ngọn lửa không có tác dụng dập — chất chữa cháy sẽ bay qua lửa mà không tiếp cận nhiên liệu. Đứng cách đám cháy 2–3 m với bình bột, 1–2 m với bình CO2.

S — Squeeze (Bóp cò phun)

Bóp tay cầm (cò) xuống từ từ và dứt khoát. Chất chữa cháy sẽ phun ra ngay lập tức. Có thể nhả cò để dừng phun nếu cần điều chỉnh hướng — không cần phun liên tục nếu chưa đúng hướng.

S — Sweep (Quét từ bên này sang bên kia)

Di chuyển đầu vòi phun theo chuyển động quét ngang — từ trái sang phải và ngược lại — trong khi duy trì hướng vào chân ngọn lửa. Quét đều tay cho đến khi ngọn lửa tắt hoàn toàn. Không phun một chỗ cố định. Cách sử dụng bình chữa cháy

Hướng dẫn cách sử dụng bình chữa cháy theo từng loại

Bình chữa cháy bột ABC (MFZ)

• Dựng bình thẳng đứng, lắc nhẹ 2–3 lần trước khi dùng (tránh bột vón cục)
• Đứng cách đám cháy 3–5 m, đứng xuôi chiều gió
• Áp dụng quy tắc PASS, quét đều từ mép ngoài vào trung tâm đám cháy
• Sau khi lửa tắt, tiếp tục phun thêm vài giây để đảm bảo không bùng lại
• Không dùng cho thiết bị điện tử tinh vi — bột làm hỏng thiết bị

Bình chữa cháy CO2 (MT) – Cách sử dụng bình chữa cháy

• Cầm vào tay cầm nhựa, KHÔNG cầm vào loa phun — loa CO2 cực lạnh (-78°C), gây bỏng lạnh da
• Đứng cách đám cháy 1–2 m (CO2 có tầm phun ngắn hơn bình bột)
• Hướng loa phun vào chân ngọn lửa, quét đều theo quy tắc PASS
• Không dùng trong không gian kín, hầm kín — CO2 nồng độ cao gây ngạt thở
• Không dùng cho đám cháy ngoài trời gió mạnh — CO2 bị gió thổi tản đi ngay
• Lý tưởng cho: cháy điện, phòng server, thiết bị điện tử

Bình chữa cháy gốc nước (FICO)

• Phun trực tiếp vào bề mặt vật liệu đang cháy (loại A: gỗ, giấy, vải)
• Đứng cách đám cháy 3–5 m, quét đều theo quy tắc PASS
• Tuyệt đối không dùng cho đám cháy điện — nước dẫn điện, gây điện giật
• Không dùng cho xăng dầu — nước làm xăng bắn tung tóe, lan rộng đám cháy

Bảng chọn loại bình chữa cháy theo đám cháy

Loại đám cháy	Bình bột ABC	Bình CO2	Bình gốc nước
Chất rắn (gỗ, giấy, vải)	✅ Phù hợp	⚠️ Kém hiệu quả	✅ Phù hợp
Xăng, dầu, cồn	✅ Phù hợp	✅ Phù hợp	❌ Không dùng
Cháy điện, tủ điện	⚠️ Dùng được nhưng hỏng thiết bị	✅ Lý tưởng	❌ Không dùng
Phòng server, điện tử	❌ Không nên	✅ Lý tưởng	❌ Không dùng

Những lỗi thường gặp khi sử dụng bình chữa cháy

• Quên rút chốt an toàn — bóp cò mãi không phun được
• Phun vào ngọn lửa phía trên thay vì chân lửa — không có tác dụng
• Đứng quá xa — bột/CO2 không đến được đám cháy với đủ nồng độ
• Đứng ngược chiều gió — bột thổi ngược vào mặt, che khuất tầm nhìn
• Dùng sai loại bình — đặc biệt dùng nước cho cháy điện (cực kỳ nguy hiểm)
• Không quét mà phun cố định một chỗ — đám cháy xung quanh không bị dập
• Dừng quá sớm khi lửa tạm tắt — đám cháy bùng lại ngay khi nhiên liệu vẫn còn nóng

Sau khi dùng bình chữa cháy

• Dù chỉ dùng một phần, bình đã sử dụng phải được nạp lại trước khi dùng tiếp — không giữ bình đã dùng một phần treo lại chỗ cũ
• Thông báo cho người phụ trách an toàn để lên lịch nạp lại kịp thời
• Không tự ý vứt bỏ bình CO2 đã dùng — cần đưa đến cơ sở xử lý có chức năng

Thời điểm cần nạp lại hoặc thay bình chữa cháy

Theo quy định PCCC hiện hành, bình chữa cháy cần được kiểm tra và bảo trì theo lịch sau:

• Kiểm tra hàng tháng: Kiểm tra vị trí đặt bình, chì niêm phong, đồng hồ áp suất, vòi phun
• Kiểm tra hàng năm: Kiểm định toàn bộ bình bởi đơn vị có chuyên môn
• Nạp lại ngay: Sau mỗi lần sử dụng, dù chỉ phun một chút
• Thay mới: Bình bột ABC sau 5 năm; bình CO2 sau 5 năm hoặc khi áp suất xuống thấp

Nếu bạn cần dịch vụ nạp bình chữa cháy, kiểm định hoặc tư vấn lắp đặt hệ thống PCCC, hãy liên hệ Bảo Cháy để được hỗ trợ nhanh chóng và chuyên nghiệp nhất.

Huấn luyện cách sử dụng bình chữa cháy – tại sao cần thiết?

Biết lý thuyết về cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách chưa đủ. Trong tình huống thực tế, áp lực tâm lý có thể khiến bạn quên mọi thứ đã học. Vì vậy, thực hành định kỳ là điều cực kỳ quan trọng.

Theo quy định của Luật Phòng Cháy Chữa Cháy Việt Nam, các cơ sở kinh doanh, nhà xưởng, tòa nhà cao tầng phải tổ chức huấn luyện PCCC định kỳ cho toàn bộ nhân viên. Nội dung huấn luyện bao gồm thực hành sử dụng bình chữa cháy trực tiếp.

Bảo Cháy cung cấp dịch vụ huấn luyện PCCC chuyên nghiệp cho doanh nghiệp, khu công nghiệp và khu dân cư. Liên hệ ngay 0979 114 114 để được tư vấn miễn phí.

Câu hỏi thường gặp về cách sử dụng bình chữa cháy

Bình chữa cháy có thể tự phun không?

Không, bình chữa cháy không thể tự phun khi còn nguyên chốt an toàn. Chỉ khi rút chốt ra và bóp cò thì bình mới hoạt động. Tuy nhiên, bình bị hư van hay nứt vỡ có thể xảy ra sự cố, vì vậy cần kiểm tra bình định kỳ.

Bình chữa cháy có hạn sử dụng không?

Có. Mỗi loại bình có thời hạn kiểm định khác nhau, thường là 5 năm kể từ ngày sản xuất. Ngoài ra, bình cần được kiểm tra áp suất và nạp lại chất chữa cháy sau mỗi lần sử dụng hoặc theo lịch bảo trì định kỳ hàng năm.

Sau khi sử dụng bình chữa cháy cần làm gì?

Sau khi sử dụng bình chữa cháy, bạn cần: (1) Báo cáo sự cố cho cơ quan có thẩm quyền nếu cần; (2) Mang bình đến cơ sở có chuyên môn để kiểm tra và nạp lại; (3) Vệ sinh khu vực nếu dùng bình bột ABC; (4) Ghi chép lại thông tin sự cố.

Một người có thể dập tắt đám cháy bằng một bình không?

Phụ thuộc vào quy mô đám cháy. Với đám cháy nhỏ mới phát sinh (không lớn hơn 1m²), một bình 4kg bột ABC thường đủ để dập tắt. Với đám cháy lớn hơn, cần nhiều bình và sự phối hợp của nhiều người, hoặc cần chờ lực lượng PCCC chuyên nghiệp.

Kết luận

Cách sử dụng bình chữa cháy đúng kỹ thuật — quy tắc PASS 4 bước — không khó học nhưng cần luyện tập thực tế để phản xạ đúng trong tình huống căng thẳng. Mỗi cơ sở nên tổ chức diễn tập thực hành ít nhất 1 lần/năm để toàn bộ nhân viên nắm được kỹ năng này.

Baochay.vn không chỉ cung cấp bình chữa cháy chính hãng mà còn tổ chức huấn luyện thực hành cách sử dụng bình chữa cháy theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP cho đội PCCC cơ sở. Liên hệ hotline 0979 114 114 để đăng ký huấn luyện hoặc tư vấn thiết bị.

Xem thêm:

• Bình chữa cháy CO2 — đặc điểm và phân loại
• Bình chữa cháy bột ABC — thông số và cách chọn đúng
• Bảo trì bình chữa cháy — chu kỳ và quy trình đúng chuẩn

Nguồn: TCVN 3890:2009 | Nghị định 136/2020/NĐ-CP