Đầu báo nhiệt là gì? Phân loại, nguyên lý và tiêu chuẩn lắp đặt

Trả lời nhanh: Đầu báo nhiệt phát hiện cháy bằng nhiệt độ: loại cố định kích hoạt khi đạt ngưỡng 57°C, 68°C hoặc 88°C; loại gia tăng kích hoạt khi nhiệt độ tăng nhanh hơn 8–10°C/phút. Dùng cho bếp, garage, phòng máy, kho — nơi đầu báo khói dễ báo giả. Trên trần phẳng, hai đầu báo cách nhau tối đa 9 m và cách tường tối đa 4,5 m (TCVN 5738:2021). Giá tại baochay.vn: MPF-306A 75.000đ, Dahua DHI-HY-C132 81.000đ, Horing AHR-871 111.000đ; tư vấn: 0979 114 114.

Đầu báo nhiệt là thiết bị phát hiện đám cháy bằng cách cảm nhận sự thay đổi nhiệt độ của môi trường xung quanh. Khi nhiệt độ đạt ngưỡng cài đặt hoặc tốc độ tăng nhiệt vượt mức cho phép, đầu báo nhiệt gửi tín hiệu về tủ trung tâm báo cháy để kích hoạt chuông/còi và các thiết bị liên động.

Không phải mọi không gian đều phù hợp với đầu báo khói. Bếp ăn, garage, khu vực có bụi công nghiệp hay không khí ẩm đều có thể khiến đầu báo khói báo giả liên tục. Đây chính là lý do đầu báo nhiệt tồn tại và đóng vai trò không thể thay thế trong thiết kế hệ thống báo cháy hoàn chỉnh.

Đầu báo nhiệt hoạt động như thế nào?

Đầu báo nhiệt sử dụng một trong các nguyên lý sau để phát hiện nhiệt:

1. Cảm biến nhiệt lưỡng kim (bimetal)

Hai lá kim loại có hệ số giãn nở nhiệt khác nhau được ghép lại. Khi nhiệt độ tăng, hai lá cong về phía nhau và đóng mạch điện, gửi tín hiệu báo cháy. Đây là công nghệ đơn giản nhất, chi phí thấp nhưng chỉ phát hiện nhiệt độ tuyệt đối (fixed temperature).

2. Cảm biến nhiệt điện trở (thermistor)

Điện trở thay đổi theo nhiệt độ. Vi xử lý trong đầu báo liên tục đo điện trở và tính toán nhiệt độ thực. Loại này cho phép phát hiện cả nhiệt độ tuyệt đối lẫn tốc độ tăng nhiệt (rate-of-rise). Được dùng trong đầu báo nhiệt địa chỉ (analog-addressable) hiện đại.

3. Dây cảm nhiệt tuyến tính (linear heat detection)

Dây đặc biệt trải dọc theo trần, khi nhiệt độ tại bất kỳ điểm nào trên dây đạt ngưỡng, lớp cách điện chảy ra và kích hoạt báo động. Dùng cho đường hầm, kho hàng dài, cáp điện.

Phân loại đầu báo nhiệt

Theo cơ chế phát hiện

Loại	Ký hiệu	Nguyên lý	Phù hợp với
Đầu báo nhiệt cố định	FT (Fixed Temperature)	Kích hoạt khi đạt ngưỡng nhiệt độ định sẵn (57°C, 68°C hoặc 88°C)	Phòng kỹ thuật, kho hàng
Đầu báo nhiệt gia tăng	ROR (Rate-of-Rise)	Kích hoạt khi nhiệt độ tăng >8–10°C/phút	Khu vực phát hiện sớm, nơi đám cháy phát triển nhanh
Đầu báo nhiệt kết hợp	FT + ROR	Kích hoạt khi đạt ngưỡng nhiệt độ cố định HOẶC tốc độ tăng vượt mức	Bếp ăn, garage, kho vật liệu dễ cháy

Theo phương thức kết nối

• Đầu báo nhiệt thường (conventional): kết nối theo từng vùng (zone), khi 1 đầu báo kích hoạt chỉ biết vùng chứa đầu đó, không xác định chính xác vị trí
• Đầu báo nhiệt địa chỉ (addressable): mỗi đầu báo có địa chỉ riêng, tủ trung tâm xác định chính xác vị trí đầu báo kích hoạt — ưu tiên dùng cho công trình lớn

Ngưỡng nhiệt độ kích hoạt phổ biến

• 57°C / 60°C: môi trường có nền nhiệt thấp (phòng học, phòng làm việc)
• 68°C: phổ biến nhất — dùng cho phần lớn không gian thương mại và công nghiệp
• 88°C: bếp ăn, khu vực lò nhiệt, nơi nhiệt độ môi trường có thể lên đến 50–60°C

So sánh đầu báo nhiệt và đầu báo khói

Tiêu chí	Đầu báo nhiệt	Đầu báo khói
Phát hiện cháy âm ỉ	Chậm hơn	Nhanh hơn
Phát hiện cháy bùng phát nhanh	Hiệu quả	Có thể chậm hơn
Tỷ lệ báo giả	Rất thấp	Cao hơn (bụi, hơi nước, khói nấu)
Phù hợp với bếp ăn, garage	Có	Không khuyến khích
Phù hợp với phòng ngủ, hành lang	Ít dùng	Ưu tiên
Chi phí	Thường thấp hơn	Tương đương hoặc cao hơn

Kết luận: hai loại không cạnh tranh mà bổ trợ nhau. Hệ thống báo cháy hoàn chỉnh thường dùng cả đầu báo khói lẫn đầu báo nhiệt tùy theo đặc điểm từng không gian.

Tiêu chuẩn lắp đặt đầu báo nhiệt

Theo TCVN 5738:2021 về hệ thống báo cháy tự động:

Vị trí lắp đặt

• Lắp trên trần nhà, cách trần từ 25–600mm (tâm đầu báo cách mặt trần)
• Không lắp gần cửa sổ, cửa gió — luồng gió mạnh làm loãng nhiệt, chậm phát hiện
• Không lắp gần nguồn nhiệt cục bộ (máy chiếu, bóng đèn công suất lớn)

Khoảng cách giữa các đầu báo

• Trần phẳng: khoảng cách giữa 2 đầu báo nhiệt ≤ 9m, từ đầu báo đến tường ≤ 4,5m
• Trần dốc hoặc có dầm: tính toán lại theo chiều cao dầm và góc dốc
• Mỗi khoang ngăn cháy (khoang riêng biệt) phải có ít nhất 1 đầu báo nhiệt

Không gian bắt buộc dùng đầu báo nhiệt

• Bếp ăn, căn tin, phòng nấu nướng
• Phòng máy, phòng kỹ thuật, phòng biến áp
• Garage, bãi đỗ xe ngầm
• Kho chứa hàng hóa không có người thường xuyên
• Hầm, tầng kỹ thuật, khu vực có bụi hoặc hơi ẩm cao

Bảo trì đầu báo nhiệt định kỳ

• 6 tháng/lần: kiểm tra bằng mắt — không bị bụi bám, không bị hỏng vỏ, đèn LED trạng thái hoạt động bình thường
• 1 năm/lần: test chức năng bằng thiết bị thử nhiệt chuyên dụng — không dùng lửa trực tiếp
• 10 năm: xem xét thay thế toàn bộ đầu báo theo khuyến nghị của nhà sản xuất

Kết luận

Đầu báo nhiệt là thành phần không thể thiếu trong hệ thống báo cháy tự động hoàn chỉnh. Chọn đúng loại đầu báo nhiệt (cố định, gia tăng hay kết hợp), lắp đúng vị trí theo TCVN 5738:2021 và bảo trì đúng chu kỳ sẽ đảm bảo hệ thống hoạt động hiệu quả khi cần nhất.

Baochay.vn cung cấp đầy đủ các loại đầu báo nhiệt chính hãng, đã kiểm định, phù hợp với cả hệ thống báo cháy thường và địa chỉ. Liên hệ hotline 0979 114 114 để được tư vấn lựa chọn loại đầu báo phù hợp với đặc điểm không gian của bạn.

Xem thêm:

• Đầu báo khói — phân loại và tiêu chuẩn lắp đặt
• Hệ thống báo cháy — cấu tạo và nguyên lý hoạt động
• So sánh báo cháy thường và địa chỉ

Nguồn: TCVN 5738:2021 | QCVN 06:2022/BXD