Kiến thức PCCC
Cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách – Hướng dẫn chi tiết từng bước
Th6
Cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách là kỹ năng sống còn mà mọi người đều cần nắm vững. Trong tình huống khẩn cấp, việc biết cách sử dụng bình chữa cháy hiệu quả có thể ngăn chặn đám cháy nhỏ lan rộng, bảo vệ tài sản và tính mạng của bạn và những người xung quanh. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước cách sử dụng bình chữa cháy đúng chuẩn, cùng với những thông tin quan trọng về các loại bình và lưu ý an toàn.
1. Phân Loại Bình Chữa Cháy Phổ Biến Hiện Nay
Trước khi tìm hiểu cách sử dụng bình chữa cháy, bạn cần biết có những loại bình nào và mỗi loại phù hợp với đám cháy nào. Hiện nay trên thị trường có 4 loại bình chữa cháy phổ biến:
1.1. Bình Chữa Cháy Bột ABC
Bình bột ABC (hay còn gọi là bình MFZ) là loại bình chữa cháy phổ biến nhất hiện nay. Bình sử dụng bột hóa học khô để dập tắt đám cháy. Ký hiệu ABC cho biết bình có thể xử lý 3 loại đám cháy:
- Loại A: Chất cháy rắn như gỗ, vải, giấy, nhựa
- Loại B: Chất lỏng dễ cháy như xăng, dầu, sơn, dung môi
- Loại C: Đám cháy điện, thiết bị điện tử
Bình bột ABC là lựa chọn đa năng phù hợp cho nhà ở, văn phòng, xưởng sản xuất và các phương tiện giao thông. Tuy nhiên, sau khi sử dụng, bột hóa học có thể làm hỏng thiết bị điện tử và khó vệ sinh.
1.2. Cách sử dụng bình chữa cháy CO2
Bình CO2 (khí carbonic) sử dụng khí CO2 dưới áp suất cao để dập tắt đám cháy. Đây là lựa chọn lý tưởng cho:
- Phòng máy tính, server, thiết bị điện tử
- Phòng lưu trữ hồ sơ, tài liệu quan trọng
- Đám cháy loại B và C
Ưu điểm lớn nhất của bình CO2 là không để lại tàn dư sau khi sử dụng, không gây hỏng hóc thiết bị. Tuy nhiên, cần lưu ý bình CO2 không hiệu quả với đám cháy loại A và tuyệt đối không sử dụng trong không gian kín vì CO2 có thể gây ngạt thở.
1.3. Bình Chữa Cháy Bọt Foam – Cách sử dụng bình chữa cháy
Bình foam (bọt chữa cháy) phù hợp với đám cháy loại A và B, đặc biệt hiệu quả với đám cháy do chất lỏng dễ cháy. Bọt foam tạo lớp ngăn cách giữa nhiên liệu và oxy, đồng thời làm mát bề mặt vật cháy. Loại bình này thường được sử dụng tại kho hàng, trạm xăng và nhà máy.
1.4. Bình Chữa Cháy Nước
Bình nước chỉ phù hợp với đám cháy loại A (chất rắn hữu cơ). Tuyệt đối không dùng bình nước để chữa đám cháy điện hoặc chất lỏng dễ cháy. Ngày nay, bình nước ít được sử dụng hơn so với bình bột ABC.
2. Kỹ thuật PASS – Cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách nhất
Phương pháp PASS là kỹ thuật chuẩn quốc tế để sử dụng bình chữa cháy đúng cách. PASS là viết tắt của 4 bước: Pull (Kéo), Aim (Nhắm), Squeeze (Bóp), Sweep (Quét). Đây là cách duy nhất bạn cần ghi nhớ khi cầm bình chữa cháy trong tay.
Bước 1: PULL – Kéo chốt an toàn
Bước đầu tiên trong cách sử dụng bình chữa cháy là kéo chốt an toàn (còn gọi là chốt khóa) ra khỏi tay cầm bình. Chốt an toàn thường là một chiếc kẹp kim loại hoặc chốt nhựa được gắn qua lỗ ở tay cầm bình.
Kéo chốt theo chiều thẳng ra ngoài, không xoay hay uốn cong. Sau khi kéo chốt, bình sẵn sàng hoạt động. Lưu ý: một số bình có thêm chì niêm phong – hãy phá chì trước khi kéo chốt.
Bước 2: AIM – Nhắm vào gốc lửa
Đây là bước quan trọng nhất trong cách sử dụng bình chữa cháy. Hầu hết người chưa qua huấn luyện thường phun lên ngọn lửa thay vì nhắm vào gốc lửa. Điều này hoàn toàn sai.
Hãy nhắm vòi phun vào gốc của đám cháy – tức là điểm tiếp xúc giữa nhiên liệu và ngọn lửa. Đứng cách đám cháy khoảng 1,5 – 3 mét (tùy theo loại bình và hướng dẫn trên nhãn). Giữ bình thẳng đứng trong khi sử dụng (trừ bình CO2 cầm ngang).
Bước 3: SQUEEZE – Bóp còi phun – Cách sử dụng bình chữa cháy
Dùng tay bóp chặt tay cầm và cò bóp (van điều áp) để chất chữa cháy phun ra. Bóp từ từ và đều tay để kiểm soát lượng chất chữa cháy. Nếu cần dừng, chỉ cần thả tay cầm ra.
Lưu ý: Không được bóp cò trước khi nhắm mục tiêu vì chất chữa cháy có áp suất cao và thời gian sử dụng bình rất ngắn (chỉ từ 10 – 60 giây tùy loại bình).
Bước 4: SWEEP – Quét ngang gốc lửa
Trong khi bóp cò, hãy quét vòi phun ngang qua gốc lửa theo chuyển động từ bên này sang bên kia. Quét chậm và đều, đảm bảo chất chữa cháy phủ đều toàn bộ vùng cháy. Tiếp tục quét cho đến khi đám cháy tắt hoàn toàn hoặc bình hết chất chữa cháy.
Sau khi đám cháy có vẻ đã tắt, vẫn cần theo dõi thêm vài phút vì có nguy cơ bùng cháy trở lại. Đây là bước nhiều người bỏ sót trong cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách.
3. Hướng dẫn chi tiết cách sử dụng bình chữa cháy bình chữa cháy từng loại
3.1. Cách sử dụng bình chữa cháy bột ABC (MFZ)
Bình bột ABC là loại bạn thường gặp nhất, do đó cách sử dụng bình chữa cháy bột ABC là điều mọi người cần biết đầu tiên:
- Cầm bình bằng tay không thuận, tay thuận cầm vòi phun
- Kéo chốt an toàn ra khỏi tay cầm bình
- Tiếp cận đám cháy từ chiều gió (đứng ngược gió) và giữ khoảng cách 2-3 mét
- Nhắm vòi phun thẳng vào gốc lửa, giữ bình thẳng đứng
- Bóp cò và quét ngang gốc lửa từ bên này sang bên kia
- Tiếp tục cho đến khi lửa tắt hoàn toàn
- Quan sát kỹ, đảm bảo đám cháy không bùng lại
Thời gian phun của bình bột ABC: bình 1kg phun khoảng 8-10 giây; bình 4kg phun khoảng 15-20 giây; bình 8kg phun khoảng 25-30 giây.
3.2. Cách sử dụng bình chữa cháy CO2
Cách sử dụng bình chữa cháy CO2 có một số điểm khác biệt so với bình bột:
- Kéo chốt an toàn
- Cầm bình bằng tay không thuận, tay thuận cầm tay cầm nhựa của vòi phun (KHÔNG cầm vào phần loa/kèn kim loại vì nhiệt độ có thể xuống -78°C gây bỏng lạnh)
- Đứng cách đám cháy 1-1,5 mét
- Nhắm loa phun vào gốc lửa
- Bóp cò và quét ngang
Lưu ý quan trọng: Không sử dụng bình CO2 trong không gian kín, hầm, tầng hầm vì CO2 nặng hơn không khí sẽ tích tụ gây ngạt thở.
4. Những lưu ý quan trọng khi sử dụng bình chữa cháy
4.1. Đánh giá tình huống trước khi hoạt động
Trước khi sử dụng bình chữa cháy, hãy đánh giá nhanh:
- Đám cháy có còn nhỏ, trong tầm kiểm soát không? (Không lớn hơn chiếc thùng rác)
- Bạn có đường thoát hiểm an toàn phía sau không?
- Bạn có bình chữa cháy phù hợp với loại đám cháy không?
- Khói có quá dày đặc không?
Nếu đám cháy đã lan rộng, khói quá dày hoặc không có đường thoát an toàn, hãy ưu tiên sơ tán và gọi ngay 114 (số điện thoại cứu hỏa tại Việt Nam) thay vì cố gắng dập lửa.
4.2. Luôn giữ đường thoát phía sau lưng
Khi dùng bình chữa cháy, luôn đứng sao cho đường thoát hiểm ở phía sau lưng bạn. Không bao giờ để đám cháy chặn mất đường ra. Nếu đám cháy bùng to hoặc bình hết chất chữa cháy, bạn có thể rút lui ngay lập tức.
4.3. Không sử dụng bình đã hết hoặc quá hạn – cách sử dụng bình chữa cháy
Bình chữa cháy cần được kiểm tra và nạp lại định kỳ. Một bình đã qua sử dụng (dù chỉ phun một chút) hoặc quá hạn kiểm định sẽ không còn đủ áp suất để hoạt động hiệu quả. Kiểm tra đồng hồ áp suất của bình định kỳ – kim phải nằm trong vùng xanh.
4.4. Vị trí đặt bình chữa cháy
Để sử dụng bình chữa cháy đúng cách khi có sự cố, bình cần được đặt ở vị trí dễ lấy:
- Gần lối ra vào, hành lang, cầu thang
- Trên giá treo tường ở độ cao 1,2 – 1,5 mét
- Tránh xa nguồn nhiệt trực tiếp, không để ngoài nắng
- Có biển báo rõ ràng chỉ vị trí bình
5. Thời điểm cần nạp lại hoặc thay bình chữa cháy
Theo quy định PCCC hiện hành, bình chữa cháy cần được kiểm tra và bảo trì theo lịch sau:
- Kiểm tra hàng tháng: Kiểm tra vị trí đặt bình, chì niêm phong, đồng hồ áp suất, vòi phun
- Kiểm tra hàng năm: Kiểm định toàn bộ bình bởi đơn vị có chuyên môn
- Nạp lại ngay: Sau mỗi lần sử dụng, dù chỉ phun một chút
- Thay mới: Bình bột ABC sau 5 năm; bình CO2 sau 5 năm hoặc khi áp suất xuống thấp
Nếu bạn cần dịch vụ nạp bình chữa cháy, kiểm định hoặc tư vấn lắp đặt hệ thống PCCC, hãy liên hệ Bảo Cháy để được hỗ trợ nhanh chóng và chuyên nghiệp nhất.
6. Cách phân biệt các loại đám cháy và chọn bình phù hợp
Để sử dụng bình chữa cháy hiệu quả, cần hiểu đám cháy thuộc loại nào:
| Loại đám cháy | Ví dụ | Bình phù hợp |
|---|---|---|
| Loại A (chất rắn) | Gỗ, giấy, vải, nhựa | Bình bột ABC, bình nước, foam |
| Loại B (chất lỏng) | Xăng, dầu, sơn, cồn | Bình bột ABC, foam, CO2 |
| Loại C (điện) | Ổ điện, bảng điện, thiết bị | Bình CO2, bình bột ABC |
| Loại D (kim loại) | Magie, natri, kali | Bình bột đặc chủng |
| Loại K (dầu ăn) | Dầu nấu ăn, mỡ | Bình foam lớp K, foam đặc chủng |
7. Huấn luyện cách sử dụng bình chữa cháy – tại sao cần thiết?
Biết lý thuyết về cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách chưa đủ. Trong tình huống thực tế, áp lực tâm lý có thể khiến bạn quên mọi thứ đã học. Vì vậy, thực hành định kỳ là điều cực kỳ quan trọng.
Theo quy định của Luật Phòng Cháy Chữa Cháy Việt Nam, các cơ sở kinh doanh, nhà xưởng, tòa nhà cao tầng phải tổ chức huấn luyện PCCC định kỳ cho toàn bộ nhân viên. Nội dung huấn luyện bao gồm thực hành sử dụng bình chữa cháy trực tiếp.
Bảo Cháy cung cấp dịch vụ huấn luyện PCCC chuyên nghiệp cho doanh nghiệp, khu công nghiệp và khu dân cư. Liên hệ ngay 0979 114 114 để được tư vấn miễn phí.
8. Câu hỏi thường gặp về cách sử dụng bình chữa cháy
Bình chữa cháy có thể tự phun không?
Không, bình chữa cháy không thể tự phun khi còn nguyên chốt an toàn. Chỉ khi rút chốt ra và bóp cò thì bình mới hoạt động. Tuy nhiên, bình bị hư van hay nứt vỡ có thể xảy ra sự cố, vì vậy cần kiểm tra bình định kỳ.
Bình chữa cháy có hạn sử dụng không?
Có. Mỗi loại bình có thời hạn kiểm định khác nhau, thường là 5 năm kể từ ngày sản xuất. Ngoài ra, bình cần được kiểm tra áp suất và nạp lại chất chữa cháy sau mỗi lần sử dụng hoặc theo lịch bảo trì định kỳ hàng năm.
Sau khi sử dụng bình chữa cháy cần làm gì?
Sau khi sử dụng bình chữa cháy, bạn cần: (1) Báo cáo sự cố cho cơ quan có thẩm quyền nếu cần; (2) Mang bình đến cơ sở có chuyên môn để kiểm tra và nạp lại; (3) Vệ sinh khu vực nếu dùng bình bột ABC; (4) Ghi chép lại thông tin sự cố.
Một người có thể dập tắt đám cháy bằng một bình không?
Phụ thuộc vào quy mô đám cháy. Với đám cháy nhỏ mới phát sinh (không lớn hơn 1m²), một bình 4kg bột ABC thường đủ để dập tắt. Với đám cháy lớn hơn, cần nhiều bình và sự phối hợp của nhiều người, hoặc cần chờ lực lượng PCCC chuyên nghiệp.
Kết Luận
Cách sử dụng bình chữa cháy đúng cách tóm gọn trong 4 bước PASS: Pull – Aim – Squeeze – Sweep. Nắm vững kỹ thuật này, kết hợp với việc chọn đúng loại bình cho từng đám cháy, có thể giúp bạn khống chế và dập tắt đám cháy nhỏ trước khi gây ra thiệt hại lớn hơn.
Để đảm bảo an toàn tối đa, hãy thường xuyên kiểm tra bình chữa cháy, tham gia các khóa huấn luyện PCCC và không quên chuẩn bị sẵn kế hoạch thoát hiểm cho gia đình và doanh nghiệp của bạn.
Cần tư vấn về bình chữa cháy, thiết bị PCCC hoặc dịch vụ lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy? Liên hệ ngay Bảo Cháy tại số 0979 114 114 hoặc truy cập cửa hàng trực tuyến để xem đầy đủ các sản phẩm PCCC chính hãng, giá tốt nhất thị trường.
Tài Liệu Tham Khảo
Để áp dụng cách sử dụng bình chữa cháy đúng theo quy định pháp luật Việt Nam, bạn có thể tham khảo:
- Nghị định 136/2020/NĐ-CP về phòng cháy và chữa cháy – Quy định về trang bị, kiểm tra và cách sử dụng bình chữa cháy cho cơ sở kinh doanh
- Phòng cháy chữa cháy – Wikipedia tiếng Việt – Tổng quan về kỹ thuật và thiết bị PCCC