Kỹ năng thoát hiểm khi cháy chung cư, nhà cao tầng

Kỹ năng thoát hiểm khi cháy là yếu tố quyết định sự sống còn trong những giây phút đầu tiên của một vụ hỏa hoạn, đặc biệt tại chung cư và nhà cao tầng — nơi khói độc có thể lan nhanh hơn tốc độ chạy bộ của con người. Với người phụ trách an toàn tại các tòa nhà, trang bị và phổ biến đúng kỹ năng thoát hiểm khi cháy cho cư dân, nhân viên không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là biện pháp bảo vệ tính mạng thiết thực nhất khi hệ thống PCCC chưa kịp phát huy tác dụng.

Vì sao cần trang bị kỹ năng thoát hiểm khi cháy từ trước?

Theo thống kê của lực lượng Cảnh sát PCCC, phần lớn thương vong trong các vụ cháy chung cư, nhà cao tầng đến từ ngạt khói chứ không phải bỏng lửa trực tiếp. Khói từ đám cháy chứa nhiều khí độc, lan theo cầu thang bộ và hành lang chỉ trong vài phút, khiến người không có kỹ năng thoát hiểm khi cháy dễ mất phương hướng, hoảng loạn.

Vì vậy, việc nắm vững kỹ năng thoát hiểm khi cháy và luyện tập trước — thay vì chỉ tìm hiểu khi sự cố đã xảy ra — giúp cư dân phản ứng nhanh, bình tĩnh và tăng đáng kể cơ hội sống sót. Đây cũng là nội dung bắt buộc trong công tác tuyên truyền PCCC tại các chung cư theo quy định hiện hành, được Cổng Thông tin điện tử Chính phủ hướng dẫn chi tiết cho người dân.

Bước đầu tiên: Báo động và gọi 114

Ngay khi phát hiện cháy, kỹ năng thoát hiểm khi cháy đầu tiên cần thực hiện là hô hoán để báo động cho những người xung quanh biết, đồng thời bấm nút báo cháy khẩn cấp gần nhất nếu tòa nhà có trang bị. Việc báo động sớm giúp mọi người có thêm thời gian quý giá để thoát ra trước khi khói lan rộng.

Song song đó, cần gọi ngay cho lực lượng Cảnh sát PCCC qua số 114, cung cấp rõ địa chỉ, tầng xảy ra cháy và tình trạng người mắc kẹt nếu có. Không nên chần chừ chờ người khác gọi thay, vì mỗi phút trôi qua đều ảnh hưởng đến hiệu quả cứu hộ.

Bảo vệ đường hô hấp khi thoát hiểm qua khói

Nếu buộc phải di chuyển qua khu vực có khói, kỹ năng thoát hiểm khi cháy quan trọng tiếp theo là bảo vệ đường hô hấp. Người phụ trách an toàn nên hướng dẫn cư dân luôn chuẩn bị sẵn khăn, áo thấm nước để che kín mũi, miệng khi cần di chuyển qua khói.

Nếu tòa nhà có trang bị mặt nạ chống khói (tìm hiểu thêm tại bài mặt nạ chống khói PCCC), đây là thiết bị nên ưu tiên sử dụng vì khả năng lọc khí độc tốt hơn nhiều so với khăn ướt thông thường, đặc biệt với hydro cyanide và carbon monoxide — hai loại khí gây bất tỉnh nhanh chóng trong đám cháy.

Cách di chuyển đúng khi có khói

Một trong những sai lầm phổ biến là đứng thẳng người khi di chuyển trong khói, khiến nạn nhân hít phải lượng khí độc lớn hơn. Kỹ năng thoát hiểm khi cháy đúng cách là cúi thấp người, thậm chí bò sát sàn nhà, vì khí sạch thường tập trung ở lớp không khí gần mặt đất trong vài phút đầu của đám cháy.

Ngoài ra, nên di chuyển men theo tường để định hướng chính xác lối ra, tránh lạc trong không gian mù mịt khói. Việc ghi nhớ trước sơ đồ thoát nạn của tòa nhà giúp quá trình này diễn ra nhanh và chính xác hơn nhiều.

Kiểm tra nhiệt độ cửa trước khi mở

Trước khi mở bất kỳ cánh cửa nào trên đường thoát hiểm, kỹ năng thoát hiểm khi cháy bắt buộc là kiểm tra nhiệt độ cửa bằng mu bàn tay. Nếu cửa nóng bất thường, tuyệt đối không mở, vì phía sau có thể là đám cháy đang lan tới — mở cửa lúc này sẽ khiến lửa tạt thẳng vào người và cấp thêm oxy cho đám cháy bùng phát mạnh hơn.

Trường hợp cửa không nóng, người thoát hiểm nên mở từ từ, đứng nép sang một bên để tránh luồng khói hoặc lửa bất ngờ ập vào.

Nguyên tắc không dùng thang máy khi có cháy

Một kỹ năng thoát hiểm khi cháy bắt buộc phải ghi nhớ là tuyệt đối không sử dụng thang máy trong tình huống hỏa hoạn. Khi có cháy, hệ thống điện tòa nhà có thể bị cắt bất cứ lúc nào, khiến thang máy dừng đột ngột và người bên trong bị mắc kẹt giữa các tầng — nơi khói độc dễ tràn vào qua khe hở.

Thay vào đó, cần di chuyển bằng cầu thang bộ theo chỉ dẫn của đèn exit (tìm hiểu thêm tại bài đèn exit là gì) đến lối thoát nạn gần nhất, đúng theo sơ đồ đã được bố trí tại từng tầng của tòa nhà.

Khi không có lối thoát: xử lý tại chỗ và ra hiệu cầu cứu

Trong trường hợp không thể tiếp cận cầu thang thoát nạn do khói, lửa chặn đường, kỹ năng thoát hiểm khi cháy lúc này là di chuyển đến khu vực có cửa sổ hoặc ban công, dùng vải sáng màu, đèn pin để ra hiệu và gọi điện thông báo vị trí chính xác cho lực lượng Cảnh sát PCCC qua số 114.

Trong lúc chờ cứu hộ, có thể dùng khăn ướt chèn kín khe cửa để hạn chế khói tràn vào phòng, đồng thời giữ bình tĩnh, tránh hoảng loạn làm tiêu hao oxy trong không gian kín nhanh hơn.

Danh sách các bước cần thực hiện khi bị mắc kẹt:

• Đóng kín cửa phòng đang trú, dùng khăn ướt chèn khe hở.
• Di chuyển ra cửa sổ hoặc ban công, tránh xa nguồn khói.
• Ra hiệu bằng vải sáng màu, đèn pin hoặc điện thoại có đèn flash.
• Gọi 114, cung cấp chính xác vị trí, số tầng, số lượng người mắc kẹt.
• Tuyệt đối không nhảy từ tầng cao xuống nếu chưa có hướng dẫn của lực lượng cứu nạn, cứu hộ.

Dùng thang dây, dụng cụ hỗ trợ thoát hiểm khẩn cấp

Nếu tòa nhà có trang bị thang dây thoát hiểm hoặc các dụng cụ hỗ trợ tương tự, đây là kỹ năng thoát hiểm khi cháy nên được hướng dẫn và diễn tập trước cho cư dân, tránh lúng túng khi sử dụng lần đầu trong tình huống khẩn cấp thực tế. Trường hợp không có thang dây chuyên dụng, có thể tận dụng rèm cửa, ga trải giường nối lại thành dây tạm để hỗ trợ di chuyển xuống tầng thấp hơn, với điều kiện đã cố định chắc chắn.

Bảng tóm tắt các bước thoát hiểm khi cháy

Bước	Hành động	Lưu ý quan trọng
1	Báo động, hô hoán, gọi 114	Không chần chừ, thực hiện ngay lập tức
2	Bảo vệ đường hô hấp	Dùng khăn ướt hoặc mặt nạ chống khói
3	Di chuyển thấp người, men tường	Tránh lớp khói dày phía trên
4	Kiểm tra nhiệt độ cửa trước khi mở	Không mở nếu cửa nóng bất thường
5	Thoát hiểm bằng thang bộ	Không dùng thang máy trong mọi trường hợp
6	Ra hiệu cầu cứu nếu mắc kẹt	Ra cửa sổ, ban công, gọi 114 báo vị trí

Kỹ năng thoát hiểm khi cháy cho từng đối tượng

Trẻ em, người già và người khuyết tật cần được hỗ trợ đặc biệt trong quá trình thoát hiểm. Với trẻ em, người lớn nên dạy trước cách nhận biết đèn exit, cách bò thấp người và không được giấu mình trong tủ, gầm giường khi có cháy — một phản xạ tự nhiên nhưng gây khó khăn cho lực lượng cứu hộ tìm kiếm.

Với người già, người khuyết tật khó di chuyển nhanh, các hộ gia đình nên có phương án hỗ trợ cụ thể, đồng thời thông báo trước cho ban quản lý tòa nhà để có phương án ưu tiên cứu hộ phù hợp khi cần.

Diễn tập kỹ năng thoát hiểm khi cháy định kỳ

Kỹ năng thoát hiểm khi cháy chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được luyện tập định kỳ, không chỉ dừng lại ở lý thuyết. Ban quản lý chung cư, nhà cao tầng nên phối hợp với lực lượng Cảnh sát PCCC địa phương tổ chức diễn tập thoát nạn ít nhất mỗi năm một lần, giúp cư dân làm quen với sơ đồ thoát hiểm, vị trí đèn exit, mặt nạ chống khói và bình chữa cháy tại từng tầng.

Việc diễn tập cũng giúp phát hiện sớm các bất cập trong hệ thống thoát nạn thực tế của tòa nhà, như lối thoát bị khóa, đèn exit hỏng hoặc hành lang bị vật cản, để kịp thời khắc phục trước khi xảy ra sự cố thật. Đây cũng là một phần trong yêu cầu về quy định PCCC chung cư mà ban quản lý cần tuân thủ song song với việc trang bị đầy đủ phương tiện chữa cháy.

Một số câu hỏi thường gặp về kỹ năng thoát hiểm khi cháy

Có nên trốn trong nhà vệ sinh khi có cháy không? Nhà vệ sinh chỉ nên là lựa chọn tạm thời khi không còn đường thoát khác, vì cần đóng kín cửa, chèn khăn ướt và liên tục ra hiệu cầu cứu qua cửa sổ nếu có.

Trẻ nhỏ có nên tự thoát hiểm một mình không? Không. Trẻ nhỏ cần được người lớn hoặc người có kỹ năng thoát hiểm khi cháy hỗ trợ trực tiếp, tránh để trẻ tự di chuyển qua khu vực có khói.

Tòa nhà cần trang bị gì để hỗ trợ cư dân thoát hiểm tốt hơn? Ngoài đèn exit và hệ thống báo cháy, tòa nhà nên có sơ đồ thoát nạn tại mỗi tầng, mặt nạ chống khói tại khu vực công cộng và tổ chức diễn tập định kỳ cho cư dân.

Kết luận

Kỹ năng thoát hiểm khi cháy không phải là kiến thức có thể học trong lúc hoảng loạn, mà cần được trang bị và luyện tập từ trước để trở thành phản xạ tự nhiên khi sự cố xảy ra. Từ báo động, bảo vệ đường hô hấp, di chuyển đúng cách đến nguyên tắc không dùng thang máy — mỗi bước đều góp phần quyết định đến an toàn tính mạng của cư dân chung cư, nhà cao tầng.

Với kinh nghiệm hơn 10 năm tư vấn và trang bị thiết bị PCCC cho hàng nghìn công trình, Báo Cháy sẵn sàng hỗ trợ ban quản lý tòa nhà xây dựng phương án thoát nạn và trang bị thiết bị hỗ trợ thoát hiểm đạt chuẩn. Liên hệ hotline 0979 114 114 để được tư vấn chi tiết.